Yangın güvenliğine yapılan her yatırımın, alınan her önlemin sağlam bir dayanağı olmalıdır; bu dayanak yangın riski değerlendirmesidir. Risk değerlendirmesi, iş yerindeki yangın tehlikelerini sistematik biçimde ortaya koyar, kimlerin risk altında olduğunu belirler ve önlemleri önceliklendirir. Dünyada yaygın kabul gören yaklaşım, bu süreci beş adımda yürütür.
Adım 1: Yangın Tehlikelerini Belirleyin
Yangının üç bileşenini sahada arayın: tutuşturucu kaynaklar, yanıcı maddeler ve bunları buluşturan koşullar.
- Tutuşturucu kaynaklar: elektrik panoları ve tesisat, ısıtıcılar, açık alevli cihazlar, sıcak yüzeyler, kaynak ve kesme işleri, sigara içilen noktalar, statik elektrik riski taşıyan işlemler
- Yanıcı maddeler: kağıt ve ambalaj stokları, kimyasallar ve çözücüler, LPG ve doğalgaz hatları, ahşap, tekstil, yanıcı atıklar, depolanan ürünler
- Buluşma noktaları: yanıcı malzemenin ısı kaynağına yakın depolandığı, atıkların biriktiği, bakımın aksadığı yerler
Bu adımı masa başında değil, sahayı gezerek yapın; depo arkaları, teknik hacimler ve az kullanılan bölümler en çok atlanılan yerlerdir.
Adım 2: Risk Altındaki Kişileri Tespit Edin
Yangından kimlerin, nasıl etkileneceğini belirleyin. Standart çalışanların yanında özellikle şu grupları düşünün: binayı tanımayan ziyaretçiler ve taşeronlar, tek başına veya mesai dışında çalışanlar, yaşlı, hamile ve engelli bireyler, gürültülü ortamda alarmı duyamayacak konumdaki çalışanlar ve tehlike kaynağına en yakın noktada iş yapanlar. Bu tespit, sonraki adımlarda alarmın türünden tahliye refakat planına kadar birçok kararı şekillendirir.
Adım 3: Riskleri Değerlendirin, Azaltın ve Önleyin
Her tehlike için iki soru sorun: yangının çıkma olasılığı nedir ve çıkarsa sonuçları ne olur? Bu değerlendirme, önlemleri önceliklendirmenizi sağlar. Önlem hiyerarşisi şöyle işler:
- Ortadan kaldır: gereksiz yanıcı stokları azaltın, kullanılmayan kimyasalları uzaklaştırın.
- Ayır: yanıcı maddelerle tutuşturucu kaynakların arasına mesafe veya fiziksel ayrım koyun.
- Kontrol et: sıcak işlem izin sistemi kurun, elektrik bakımlarını programlayın, sigara alanlarını düzenleyin.
- Koru: algılama, alarm, söndürme sistemleri, taşınabilir söndürücüler, kaçış yolları, acil aydınlatma ve işaretlemeleri yeterli hale getirin.
Mevcut önlemleri de bu gözle sorgulayın: dedektör kapsaması yeterli mi, söndürücüler doğru tipte ve bakımlı mı, kaçış yolları açık ve yeterli genişlikte mi?
Adım 4: Bulguları Kaydedin, Planlayın, Eğitin
Değerlendirme yazılı hale getirilmelidir: tespit edilen tehlikeler, risk altındaki gruplar, mevcut önlemler, eksikler ve her eksik için sorumlu ve termin içeren bir aksiyon planı. Bu kayıt aynı zamanda acil durum planının, ekip görevlendirmelerinin ve eğitim içeriklerinin temelidir. Bulgular çalışanlarla paylaşılmalı, kendi bölümlerini ilgilendiren riskler ve önlemler eğitimlerle aktarılmalıdır; çalışanların bilmediği bir risk değerlendirmesi kağıt üzerinde kalmış demektir.
Adım 5: Düzenli Gözden Geçirin
Risk değerlendirmesi bir fotoğraftır; işletme ise sürekli değişir. Değerlendirme düzenli aralıklarla ve ayrıca şu durumlarda güncellenmelidir: yerleşim veya süreç değişikliği, yeni makine ve kimyasal girişi, tadilat ve inşaat işleri, kadro yapısındaki önemli değişimler, yaşanan yangın veya ramak kala olaylar. Tatbikat bulguları da gözden geçirmenin doğal girdisidir.
Sonuç
Beş adımlı yöntem; tehlikeyi görmek, insanı merkeze koymak, önlemi önceliklendirmek, kaydedip eğitmek ve güncel tutmak üzerine kurulu yalın bir disiplindir. Bu disiplini işleten işletmelerde yangın güvenliği tesadüfe değil, düzenli olarak yenilenen bilinçli kararlara dayanır.