Yangın, zamanla yarışılan bir olaydır. Başlangıç aşamasındaki küçük bir alev, dakikalar içinde bir odayı tamamen sarabilir; ortam sıcaklığı hızla yükselir ve içerideki her şeyin aynı anda tutuştuğu noktaya yaklaşılır. Bu yüzden ilk dakikalarda yapılanlar, olayın küçük bir hasarla mı yoksa felaketle mi sonuçlanacağını büyük ölçüde belirler. İşte bu kritik zaman diliminin altın kuralları.
Kural 1: Önce Haber Ver
En yaygın hata, yangını önce tek başına söndürmeye çalışıp haber vermeyi geciktirmektir. Doğru sıralama tersidir: yangını fark ettiğiniz anda çevrenizdekileri sesli olarak uyarın, en yakın yangın ihbar butonuna basın ve 112 acil çağrı hattının aranmasını sağlayın. İhbar verirken net konuşun: açık adres, yangının bulunduğu kat ve bölüm, ne yandığı ve mahsur kalan olup olmadığı. Söndürmeyi başarsanız bile ekiplerin yolda olması kayıp değildir; yangın büyürse kazanılan dakikalar hayat kurtarır.
Kural 2: Müdahale Kararını Doğru Ver
Her yangına müdahale edilmez. Taşınabilir söndürücüyle müdahale yalnızca şu koşulların tamamı sağlanıyorsa denenmelidir:
- Yangın başlangıç aşamasındadır; alevler henüz küçük ve sınırlı bir alandadır.
- Duman, ayakta durup nefes almanızı engellemiyordur.
- Kaçış yolunuz arkanızda ve açıktır; yangınla çıkış arasına girmemişsinizdir.
- Uygun tipte ve dolu bir söndürücü elinizin altındadır.
Bu koşullardan biri bile yoksa müdahaleyi bırakın, kapıları arkanızdan kapatarak tahliyeye geçin. Kapatılan her kapı, yangının ve dumanın yayılmasını yavaşlatan bir bariyerdir.
Kural 3: Söndürücüyü Doğru Kullan
Müdahale kararı verdiyseniz dört adımı uygulayın: pimi çekin, hortumu alevlerin üstüne değil yanan maddenin kaynağına yöneltin, tetiğe tam basın ve söndürücüyü sağa sola süpürme hareketiyle boşaltın. Güvenli bir mesafeden başlayıp alev söndükçe yaklaşın. Söndürücü biterse ve alev sönmemişse ikinci bir deneme için oyalanmayın; tahliyeye geçin. Elektrik kaynaklı yangınlarda mümkünse önce enerjiyi kesin ve asla su kullanmayın. Kızgın yağ yangınlarında da su kesinlikle kullanılmaz; kabın kapağını kapatmak veya yangın battaniyesi örtmek doğru yöntemdir.
Kural 4: Tahliyede Duman Kurallarına Uy
Yangında en büyük tehdit alevden önce dumandır. Tahliye sırasında:
- Asansör kullanmayın; her zaman merdiveni tercih edin.
- Dumanlı alanda eğilerek, yoğun dumanda emekleyerek ilerleyin; temiz hava zemine yakındır.
- Kapıları açmadan önce elinizin tersiyle sıcaklık kontrolü yapın; sıcak kapıyı açmayın.
- Mümkünse ağzınızı ve burnunuzu ıslak bir bezle kapatın.
- Üzerinizde alev tutuşursa koşmayın: durun, yere yatın ve yuvarlanın.
Kural 5: Dışarı Çık, Sayıl, Geri Dönme
Binayı terk ettikten sonra doğrudan toplanma alanına gidin ve yoklamaya katılın; sizin dışarıda olduğunuzun bilinmesi, ekiplerin sizi içeride aramasını önler. Eşya, evrak veya başka bir gerekçeyle asla binaya geri dönmeyin. İçeride kalan kişi veya hayvan varsa bu bilgiyi itfaiyeye iletin; arama kurtarma, donanımlı ekiplerin işidir.
Sonuç
İlk dakikaların formülü nettir: haber ver, müdahale koşullarını tart, uygunsa doğru teknikle söndür, değilse kapıları kapatıp dumandan korunarak tahliye ol ve toplanma alanında sayıl. Bu sıralamayı önceden zihnine yerleştiren bir kişi, panik anında bile doğru kararları saniyeler içinde verebilir.