Bazı yangınlar duman üretmeden ya da duman tavana ulaşamadan büyür. Akaryakıt, çözücü ve gaz yangınlarında alev saniyeler içinde ortaya çıkar; açık sahalarda ve yüksek hacimlerde ise duman dedektörleri devreye giremeden olay büyümüş olur. Alev dedektörleri bu senaryoların cevabıdır: dumanı beklemez, alevin yaydığı elektromanyetik ışınımı doğrudan algılar. Bu cihazların gereklilikleri TS EN 54-10 standardında tanımlanmıştır.
Alev Nasıl Algılanır?
Yanma sırasında alev, morötesi (UV) ve kızılötesi (IR) bantlarda karakteristik ışınım yayar. Alev dedektörleri, bu bantlardan birini veya birkaçını izleyen optik sensörler kullanır ve algıladıkları ışınımın alev karakteristiği taşıyıp taşımadığını (örneğin aleve özgü titreşim frekansını) değerlendirerek karar verir.
UV Dedektörler
UV dedektörler, alevin yaydığı morötesi ışınımı algılar. En büyük avantajları çok hızlı tepki vermeleridir; bu nedenle patlayıcı ortamlarda ve hızlı gelişen yangın risklerinde tercih edilirler. Zayıf yönleri ise kaynak arkı, yıldırım ve bazı halojen kaynaklar gibi UV üreten olaylardan etkilenebilmeleridir. Ayrıca yağ buharı, is ve kalın duman UV ışınımı zayıflatarak algılamayı geciktirebilir; merceğin temiz tutulması kritik önemdedir.
IR Dedektörler
IR dedektörler, alevin kızılötesi bandındaki ışınımını ve tipik titreşim davranışını izler. İs ve dumandan UV kadar etkilenmezler; bu da onları kirli endüstriyel ortamlarda avantajlı kılar. Buna karşılık sıcak yüzeyler, güneş yansımaları ve titreşen sıcak kaynaklar tek bantlı IR dedektörlerde yanlış alarma yol açabilir. Bu zaafı aşmak için birden fazla kızılötesi bandı birlikte izleyen çok bantlı IR (örneğin IR3 olarak anılan üç bantlı) dedektörler geliştirilmiştir; bu cihazlar alev ile alev olmayan kaynakları çok daha güvenilir ayırt eder.
Kombine UV/IR Çözümler
UV ve IR sensörlerini tek gövdede birleştiren dedektörler, alarmın oluşması için her iki bandın da alev karakteri görmesini ister. Bu yaklaşım yanlış alarm direncini belirgin biçimde artırır ve kaynak yapılan sahalar gibi zorlu ortamlarda tercih edilir. Hangi teknolojinin seçileceği; yakıt tipine, ortamdaki yanıltıcı kaynaklara ve gereken tepki hızına göre belirlenmelidir.
Kullanım Alanları ve Yerleşim İlkeleri
- Akaryakıt dolum ve depolama tesisleri, tank sahaları,
- Kimya ve petrokimya üniteleri, boyahaneler, çözücü kullanılan prosesler,
- Uçak hangarları, türbin ve motor test alanları,
- Yüksek tavanlı üretim holleri ve atık-geri dönüşüm sahaları.
Alev dedektörü görüş hattı ile çalışır: cihaz, korunacak alanı kesintisiz görebilmelidir. Yerleşimde koruma konisi (görüş açısı) ve algılama mesafesi üretici verilerine göre planlanır; kolon, ekipman ve raf gölgeleri için ilave dedektör gerekebilir. Patlayıcı ortam sınıflandırması olan sahalarda exproof sertifikalı modeller kullanılmalıdır. İşletmede merceklerin periyodik temizliği ve üreticinin test lambasıyla fonksiyon denemesi bakım planına eklenmelidir.
Özetle alev dedektörleri, duman bazlı algılamanın yetersiz kaldığı hızlı ve açık alan yangınlarının uzman çözümüdür. Doğru teknoloji seçimi ve görüş hattını gözeten titiz bir yerleşim, saniyelerle ölçülen bu yangın senaryolarında en kritik güvenlik yatırımıdır.